Kist nedir?

Kist, etrafı kist duvarı denilen doku ile çevrili, sıvı içeren kitledir.

Vücutta bütün organlarda kist oluşabilir. Bu kistlerin bir kısmı hiç bulgu vermeyebilir. Yumurtalıklarda olan kistler de bazen hiç bulgu vermese de bazen adet gecikmesi, ara kanama ile karşımıza çıkabilir.

Yumurtalık kistleri (over kisti) nedir?

Yumurtalıklar (over) rahmin 2 yanına yerleşmiş olan genellikle oval şeklinde olan ve içinde folikül denilen yumurtaların olduğu organlardır.

Overlerde gelişen kistler farklı özelliklerde, patolojik tanılarda ve isimlerde olabilirler. Folikül kistleri denilen kistler kadınlarda özellikle ultrasonografi sırasında sık karşılaştığımız yumurtalık kistidir. Genellikle küçük boyutlu (2-4 cm) olan bu yumurtalık kistleri klinik olarak belirti vermeyebilir, başka bir nedenle ultrasonografi yapıldığı zaman tesadüfen saptanabilir. Ancak büyük boyutlu yumurtalık kistleri ise kasık ağrısı, ara kanama, lekeleme yaratabilir.

Yumurtalık kistleri over dokusu içinde bulunan kalın ya da ince duvarlı içi sıvı dolu oluşumlardır. Yumurtalık kistleri saptandığında görüntüleme özelliklerine göre takip ya da tedavisi gerekebilmektedir.

Yumurtalık kistleri neden olur?

Yumurtalık kistlerinin en sık nedeni hormonal düzensizliklerdir. Normalde her yumurtlama döneminde overlerde yumurta hücresi taşıyan folikül denen içi sıvı dolu yapı oluşur. Folikül zarı iki adet dönemi ortasında yırtılır. Bu yırtılma sonucu folikül içindeki yumurta serbest kalır. Serbest kalan yumurta tüpler tarafından tutularak tüplerden içeri girer. Eğer korunma yöntemi uygulanmıyorsa sperm ile döllenme olursa rahme ulaşıp tutunarak gebeliği başlatır. Döllenme olmaz ise adet ile birlikte dışarı atılır.

Eğer kadında hormon bozukluğu varsa olgunlaşmış folikül zarında yırtılma olmaz. Folikül zarı çatlamaz ise boyutu artarak içi sıvı dolu yumurtalık kistlerine dönüşür. Bu yapıya folikül kisti denir.  Folikül kistleri çoğu zaman tıbbi anlamda zararsız olarak değerlendirilir. Çok nadir koşullarda rahatsız edici belirtiler yaşanırsa, özel tıbbi bir müdahale ile alınırlar. Genellikle yaşanan yumurtalık kisti türü olan basit kistler sınıfına girerler.

Yumurtalık kistlerinin belirtileri nelerdir?

Yumurtalık kistleri çoğunlukla belirti vermez. Genellikle ultasonografi veya başka bir neden ile çekilen MR veya Bilgisayarlı Tomografi tetkiki sırasında tesadüfen saptanır.

Folikül kisti basit ve ufak kistler olduğu için torsiyon, yani dönme ya da burkulma gibi komplikasyonlar görülmez. Ancak nadir de olsa rüptür, yani patlama ya da yırtılma meydana gelebilir. Bu durumda folikül içinde bulunan sıvı karın boşluğuna geldiği için batın bölgesinde şişlik ve çok şiddetli kasık ağrısı meydana gelebilir. Ayrıca kist içine kanama olursa da ağrı hissedilebilir. Folikül kisti fonksiyonel kistlerdir. Kadınların her ay normal yumurtlama  fonksiyonlarına bağlı oluşabilecek kistlerdir. Bu nedenle kadınların yumurtlama  yaşadıkları dönemde ortaya çıkabilecek ama kısa zaman içinde kaybolabilecek kistlerdir. Kanser ya da başka bir hastalıkla ilgileri de yoktur.

Yumurtalık kistleri patlarsa genellikle akut gelişen şiddetli bir ağrı yaşanır. Kistin patlaması sonucu ultrasonda alt batında bir miktar kanamaya bağlı sıvı görülür.

Eğer büyük boyutlu olursa yumurtalığın kendi etrafında dönmesine (torsiyon) neden olarak beslenmesini bozar. Bu duruma over torsiyonu adı verilir. Şiddetli ağrı atakları ile belirti verir. Acil bir durumdur ve hemen tedavi edilmesi gerekir. Yumurtalık kistleri tedavisinde geç kalınır ise yumurtalık kaybedilebilir.

Büyük boyutlu yumurtalık kistleri idrar kesesine bası yaparak sık idrara çıkma şikayetine yol açabilir. Yumurtalık kistleri barsaklara bası yapabilir. Bu durumda şişkinlik ve sindirim sistemi şikayetlerine neden olabilir.

Bazı yumurtalık kistleri hormonal problemlere neden olarak adet düzensizliği oluşturabilir. Belirtiler yumurtalık kistleri tedavisi ile gerileyecektir.

Yumurtalık kistleri nelerdir?

İnklüzyon Kisti: Overin seröz inklüzyon kistleri küçük iyi huylu kistlerdir. Yumurtalığın yüzey epitelinden gelişir. Fonksiyonel değildir. Düzgün cidarlı, içinde bölme ya da katı komponent olmayan kistlerdir. Genellikle belirti vermezler. Ultrasonda fark edilemeyebilir.

Folikül Kisti: Yumurtalık kistleri içinde en sık karşılaşılan kistler folikül kistleridir. Her ay yumurtlama döneminde folikül çatlar ve yumurtlama olur. Eğer folikül çatlamaz ise boyutu artarak büyür. Bu durumda yumurta kistik bir şekilde görünür. Folikül boyutu 2,5 cm üzerine çıktığında folikül kisti olarak ifade edilir. Folikül kistleri genellikle tek taraflı olup herhangi bir şikayet oluşturmazlar. Bu tip yumurtalık kisti ultrason takiplerinde çoğunlukla kendiliğinden kaybolur.

Korpus Luteum Kisti: Yumurtanın içinde bulunduğu folikül zarı yırtıldıktan sonra korpus luteum denen yapıya dönüşür. Korpus luteum foliküle oranla daha kalın ve düzensiz duvarlıdır. İçeriği daha yoğun olur. Korpus luteum overde progesteron üreten bir yapıdır. Renkli doppler ultrasonda halkasal tarzda kanlanması vardır. Eğer gebelik oluşmaz ise korpus luteum adet sonuna doğru küçülür. Eğer küçülmez ve içine kanama olursa boyutu artarak kistik bir yapı halini alır. Bu kistik yapıya korpus luteum kisti denir. Yumurtalık kistlerinden bazıları da bu türde kistlerdir.

Folikül ve korpus luteum kistleri fonksiyonel yumurtalık kistleridir. Korpus luteum kistleri folikül kistlerine oranla genellikle daha büyük olur. Korpus luteum kistleri ani başlayan karın ağrısına sebep olabilir. Kistin boyutu arttıkça zarı yırtılıp kanayabilir. Kanama hem kist içi hem de kist dışına olabilir. Kist içi kanama daha sık olmaktadır. Kist içine kanama sonrası kist hacmi artarak yırtılabilir. Bu yırtılma olayına kist rüptürü adı verilir. Ultrasonda rüptüre olmuş korpus luteum kisti dış gebelik ile görünüm olarak karışabilir.

Teka Lutein Kisti: Teka lutein kisti gebelikte görülen yumurtalık kistleridir. Gebelikte kanda artan Beta-HCG hormuna bağlı gelişir. Bu kistler büyük boyutlu ve fonksiyoneldir. Bazen tüp bebek tedavisi sırasında da yumurtalıkların uyarılmasına bağlı görülebilir. Bu tür yumurtalık kistlerinde boyut artışı, kist içine kanama, kist zarında yırtılma ve yumurtalığın kendi etrafında kıvrılması (over torsiyonu) görülebilir. Tüm bu istenmeyen durumlar kist boyutu ile yakından ilişkilidir.

Gebelik Luteoması: Bu tip yumurtalık kistleri gebelik sırasında yüksek Beta-HCG etkisine bağlı meydana gelir. Tek taraflı ve katı görünümlüdür. Gebelik sona erdiğinde Beta-HCG hormonundaki düşme sonucu genellikle geriler ve kaybolur.

Çikolata Kisti (Endometrioma): Çikolata kisti rahim içi zarın yumurtalıklarda olması sonucu gelişen kistlerdir. Çikolata kisti denmesinin nedeni kist içine tekrarlayan kanamalar sonrası içeriğin çikolata benzeri bir görünüm almasıdır. Çikolata kistleri genellikle belirti vermez. Ancak boyut artışı ve kist içine kanama olduğunda alt batın ağrısı yaratabilir. Çikolata kistleri yumurtalıklarda yapışıklık oluşturarak kısırlık nedeni olabilmektedir. Adet ağrısı, ilişki sırasında ağrı yaratabilmektedir.

Dermoid Kist: Dermoid kist genç bayanlarda görülen içinde yağ, diş, saç bulunan kistlerdir. Ultrasonda böyle bir yumurtalık kisti genellikle beyaz ve buna yakın renkte görülecektir. Çünkü içerisinde yağ bulunur. MR görüntüleme ile kist içinde yağ varlığı doğrulanabilir.

Yumurtalık Kistadenomu: Yumurtalık kistadenomu iyi huylu kistik over kitlesidir. Bunların kötü huylu olanlarına kistadenokarsinom denir. İyi huylu yumurtalık tümörlerinin yaklaşık dörtte biri seröz kistadenomlardır. Bu kistler genellikle 45-50’li yaşlarda görülür. Bu tip yumurtalık kistleri ince duvarlı, bölmeli sıvı dolu kitleler şeklindedir. Müsinöz kistadenom ise diğer bir çeşit kistadenomdur. Seröz olanlara göre daha büyük yumurtalık kistleri oluşturur. Çapı 20-25 cm’ye kadar olabilir. Bazen tüm batını doldururlar. İçlerinde seröz olana göre daha yoğun kıvamlı bir sıvı vardır.

Apse: Apseler genellikle pelvik inflamatuar hastalık sonrası yumurtalık ya da tüplerde gelişebilir. Bazen de apandisit ya da divertikülit gibi hastalıklar sırasında ve sonrasında görülebilmektedir. Kistler bazen enfekte olabilir. Enfekte yumurtalık kistleri tedavisi yapılmaz ise ilerleyerek apseye dönüşebilir. Apseler ince ya da kalın cidarlı, içlerinde iltihaplı sıvı olan kistik yapıda oluşumlardır. Yumurtalık apsesi durumun da batında ağrı yanında, bulantı, kusma ve ateş gibi klinik belirtiler görülebilir.

Yumurtalık kistleri kötü huylu mudur?

Yumurtalık kistlerinin çoğu iyi huylu basit kistlerdir. Bunların da çoğu takip sırasında genellikle kaybolur. Ancak saptanan yumurtalık kistlerinden bazıları ne yazık ki kötü huylu olabilmektedir. Kötü huylu yumurtalık kistlerinden şüphe ediliyor ise MR ile ileri görüntüleme yapılır. Bazı kan testleri istenir. Kistin yumurtalık çevresine yayılımı olup olmadığına bakılır. Lenf bezlerinde büyüme olup olmadığı ve dağılımı değerlendirilir.

Yumurtalık kistleri tedavisi tüm bu bulgular ve değerlendirmeler doğrultusunda takip, medikal tedavi ya da cerrahi olarak çıkarma şeklinde yapılır.

Yumurtalık kistleri tanısı nasıl konur?

Yumurtalık kisti tanısı çoğunlukla alt batın ultrasonu ile konur. Tomografi ya da MR görüntüleme; kisti karakterize etmede kullanılabilecek diğer ileri görüntüleme  yöntemleridir.

Ultrason ile yumurtalık kistleri kolaylıkla saptanabilmektedir. Bunun yanında kist duvarının kalınlığı, duvarda katı (solid) lezyon varlığı değerlendirilebilir. Kist içindeki bölmeler gösterilebilir. Bazı kistlerde içine kanama sonucu ultrason görünümü değişir. Bu gibi durumlar ultrason ile değerlendirilmektedir.

Yumurtalık kistleri bazen patlayarak batın içine boşalır. Bu durumda kist basıncının düşmesine bağlı cidar gerginliği kaybolur. Alt batında serbest sıvı oluşur. Bu bulgular ultrason ile gösterilebilir.

Ultrasonun yumurtalık kistlerinin tanısında yetersiz kaldığı durumlarda BT ya da MR ile ileri görüntüleme yapılır. Genellikle MR görüntüleme radyasyon içermemesi ve yumuşak doku çözünürlüğünün iyi olması nedeni ile tercih edilir. Kist içi yağ varlığı MR görüntüleme ile saptanabilir. Bu da dermoid kist tanısında oldukça değerlidir.

İlaçlı MR görüntüleme yumurtalık kistlerinde kanser şüphesi durumunda kitleyi değerlendirmek için kullanılabilmektedir. Kitlenin çevre dokulara yayılımı, eşlik eden lenf bezlerinde büyüme MR görüntüleme ile gösterilebilmektedir.

Yumurtalık kistleri tedavisi nasıl yapılır?

Yumurtalık kistleri tedavisi saptanan kistin tipi, özellikleri ve boyutuna göre planlanır. Yumurtalık kistlerinin çoğu küçük boyutlu basit kistlerdir. Basit yumurtalık kistleri ultrason ile takip edilir. Takip sırasında bu tip yumurtalık kistlerinin çoğu kendiliğinden kaybolur.

Eğer ultrason takibi sırasında boyut artışı olursa tedavi gerekebilir. Basit kist boyutu eğer 5 cm’den küçükse takipte ya kaybolur ya da doğum kontrol hapları ile küçülebilir. Yumurtalık kistleri tedavisi yapılırken medikal tedaviye rağmen kistler büyüyorsa cerrahi olarak çıkarmak gerekebilir. Eğer kist boyutu 8 cm’nin üzerinde ise hasta değerlendirilerek kist genellikle cerrahi olarak çıkarılır.

Yumurtalık kistlerinden bir kısmı içinde septa dediğimiz bölmeler ve katı lezyon içerebilir. Bu tip kistler varsa MR görüntüleme yapılarak kistin iyi ya da kötü huylu olup olmadığı anlaşılmaya çalışılır. Lenf bezlerinde büyüme olup olmadığına bakılır. Sonuçta kistin boyutu, ne olduğu ve görüntüleme bulguları doğrultusunda hasta değerlendirilerek gerek duyulduğu takdirde ameliyat planı yapılır.

Yumurtalık kistleri tedavisi sonrasında tekrarlar mı?

Yumurtalık kistleri tedavi sonrasında tekrarlama riski taşır. Ancak yumurtalık tamamen alınmış ise tekrarlama riski bulunmaz. Özellikle çikolata kistleri tekrarlama eğilimi olan kistlerdir.

Yumurtalık kistleri tedavisi ilaçla olur mu?

Basit küçük boyutlu yumurtalık kistlerinin tedavisinde bazen doğum kontrol hapları kullanılabilmektedir. Ancak takip sırasında boyutu belirgin artan, yapılan görüntüleme ve tahliller sonucu doktor tarafından alınmasının uygun görüldüğü kistlerin tedavisi cerrahi çıkarmadır.

Yumurtalık kisti ameliyatı  nasıl yapılır?

Yumurtalık kistleri eğer ameliyat edilecekse açık ya da kapalı ameliyat uygulanabilir. Kapalı yumurtalık kisti ameliyatına laparoskopik cerrahi adı verilir. Yapılacak olan ameliyatın açık ya da kapalı olması kist boyutu, tipi ve hasta özelliklerine göre değişir. Bazen kist ile birlikte yumurtalığında alınması gerekebilir.

Yumurtalık kisti eğer kötü huylu ise yumurtalık ile birlikte rahimde cerrahi olarak çıkartılabilmektedir. İyi huylu yumurtalık kistlerinde genellikle sadece kist çıkartılır. Ancak iyi huyluda olsa çikolata kisti gibi bazı kist tiplerinde yumurtalığın bir kısmı ya da tamamının alınması gerekebilmektedir.

Kistler eğer kapalı yumurtalık kisti ameliyatı ile çıkarıldı ise bir gün, açık ameliyat ile çıkarıldı ise hastanın birkaç gün hastanede kalması gerekebilir. Yumurtalık kistlerinde ameliyat süresi kist boyutu, tipi ve uygulanan yönteme göre değişir. Bu yüzden net bir süre vermek zordur. Kapalı ameliyatlarda işlem süresi doktorun tecrübesi ile de yakından ilişkilidir.

Kapalı yumurtalık kisti ameliyatı nasıl yapılır?

Kapalı yumurtalık kisti ameliyatı göbek deliği altına ve kasık bölgesine yaklaşık 10 mm’lik kesi uygulanarak kist çıkartılır. Kapalı yumurtalık kisti ameliyatı sonrası iyileşme süresi açık yönteme göre daha kısadır. Hasta ertesi gün taburcu olabilir. Ancak yumurtalık kistinin büyük olduğu durumlarda kapalı yumurtalık kisti ameliyatı uygulanamayabilir. Ayrıca hastanın gebe olması, obez olması ve batın içi fazla kanama varsa açık yumurtalık kisti ameliyatı tercih edilebilir.

Yumurtalık kistleri tedavisi yapılırken eğer yumurtalık kistinin kötü huylu olduğuna dair tıbbi bulgular varsa o zaman genellikle açık yumurtalık kisti ameliyatı tercih edilir. Bazen de yapışıklık, kanser şüphesi ve kanama gibi nedenlerle kapalı ameliyat açık yöntem ile devam edebilir.

Yumurtalık kistleri tedavisi uygulanırken bazen kist ile birlikte yumurtalığın bir kısmının ya da tamamının çıkarılması gerekebilir. Menapoz sonrası kist cerrahisi yapılırken tekrarlama ve kötü huylu lezyona dönüşüm riskini ortadan kaldırmak için yumurtalıkla birlikte kist çıkartılabilir. Yumurtalığın kendi etrafında dönmesi, kanser şüphesi, apse ve çikolata kisti durumlarında yumurtalık kısmen ya da tamamen çıkartılabilir.

Yumurtalık kistleri tedavisi yapılırken sadece kist sıvısının boşaltılması kistin tekrarlamasına neden olabilir. Ayrıca bu durumda patolojik tanı imkanı da zordur. O yüzden kistin çıkartılması daha doğru olacaktır.

Yumurtalık kisti ameliyatı ne kadar sürer?

Yumurtalık kisti ameliyatı hastanın ve kistin özelliklerine göre değişir. Kistin boyutu, çevre dokulara yapışıklık olması ve hastanın kilolu olması gibi bazı faktörler yumurtalık kisti ameliyatı süresini değiştirir. Kapalı yöntemde yapılan yumurtalık kisti ameliyatlarında deneyim ve tecrübe önem arz eder. Bu da operasyon süresini etkiler. 

Yumurtalık kisti ameliyatında iyileşme nasıl olur?

Yumurtalık kisti tedavi edilirken kapalı ameliyat yapıldı ise bir, açık ameliyat yapıldı ise birkaç gün hastane yatışı olur. Kapalı ameliyatta iyileşme süreci oldukça kısadır. Kapalı ameliyat ile yumurtalık kisti tedavisi olan bayanlar 7-10 gün içinde iş yaşamına dönebilir. Açık ameliyatta ise bu süre 3-4 haftayı bulabilir.

Yumurtalık kistleri gebeliğe engel midir?

Yumurtalık kistleri çoğunlukla gebeliğe engel değildir. Ancak çikolata kisti gibi bazı yumurtalık kistleri kısırlık nedeni olabilir. Bu tip yumurtalık kistleri çevre dokulara yapışıklık sonucu kısırlığa yol açabilmektedir. Bu durumda bazı hastalara tüp bebek tedavisi gerekebilmektedir.

Yumurtalık kisti tedavi edilmese olur mu?

Yumurtalık kistleri küçük boyutlu basit kist şeklinde ise ultrason ile takip edilebilir. Takip sırasında kendiliğinden kaybolabilmektedir. Ancak büyük boyutlu kistler patlayarak ani başlayan karın ağrısı ve karın içi kanamaya neden olabilir. Büyük boyutlu kistlerin bir diğer yarattığı sorunda yumurtalık dönmesidir. Büyük kistler yumurtalığın kendi sapı etrafında dönmesine neden olarak beslenmesinin bozulmasına yol açabilir. Bu duruma over torsiyonu adı verilir. Kötü huylu yuurtalık kistleri tedavi edilmez ise karın içine ve diğer organlara yayılabilir.

Yumurtalık kisti tedavisi sonrası adet ne zaman başlar?

Yumurtalık kisti tedavisi ameliyat ile yapıldı ise genellikle 3-4 hafta sonra adet kanaması görülür. Bu süre hastanın önceki adet tarihi ile değişebilir. Sonraki kanama genellikle bu tarihten 3-4 hafta sonra olacaktır. Ancak ameliyata bağlı yaşanan yoğun stres adet süresini geciktirebilir.

Yumurtalık kistleri ağrı yapar mı?

Küçük boyutlu basit yumurtalık kistleri genellikle ağrı yapmaz. Ancak kist boyutu artarsa, kist içine kanama olursa, kist patlarsa, yumurtalıkta dönme olursa ağrı gelişebilir. Yumurtalık kistlerinde ağrı önemli bir belirtidir. Şiddetli ve aralıklı gelen ağrı yumurtalık dönmesinin bir işareti olabilir. Kistin patlaması durumunda da şiddetli bir ağrı görülebilir. Hastalar bu durumda alt batın ağrısı ile genellikle acile başvurmaktadır. Yapılacak ultrason tetkikinde ayırıcı tanılar açısından büyük fayda sağlanır.

Yumurtalık kisti olan normal doğum yapabilir mi?

Yumurtalık kistleri çok büyük olmadığı sürece genellikle normal doğumu engellemez. Eğer doğum sezaryen ile yapılacak olursa bu sırada kistte alınabilir. Ancak bu durum her kist için uygulanamayabilir.

 

Paylaş